PUSHTI VIGYAN

શ્રીવલ્લભનો પરિવાર : ત્રીજી ભારતયાત્રા પછી શ્રીવલ્લભે સ્થિરવાસ કર્યો. અલ્હાબાદ પાસે ગંગા-યમુના સંગમ-સ્થાનની નજીક ઊંચી ટેકરી જેવો વનપ્રદેશ હતો. કુદરતી સૌંદર્યથી શોભતી એ ભૂમિ દિવ્ય, એકાંત અને શાંત હતી. ત્યાં અડેલ નામનું રમણીય સ્થાન હતું. ત્યાં ઝૂંપડી બાંધી શ્રીવલ્લભે ગૃહસ્થાશ્રમની શરૂઆત કરી. ત્યારે તેમની વય એકત્રીસ વર્ષની હતી.એક દિવસ તેમનાં વહુજી શ્રીમહાલક્ષ્મીજીએ કહ્યું હમણાં થોડા દિવસથી હું સેવા કરું છું, ત્યારે શ્રીઠાકોરજી મારી સામે જોઇ મંદ હાસ્ય કરે છે, અને પછી શરમાઇ જઇ નીચી નજર કરે છે. આવું કેમ કરતા હશે? શ્રીમહાપ્રભુજીએ કહ્યું : આપણા ઉપર નજીકના ભવિષ્યમાં શ્રીઠાકોરજી કૃપા કરવાના છે, તેનો આ શુભ સંકેત છે, તમારી કુખે શ્રીઠાકોરજી પ્રગટ થશે. આ જાણી શ્રીમહાલક્ષ્મીજી ઘણાં પ્રસન્ન થયાં. ત્યારબાદ ઈ.સ.૧૫૧૦ ના ભાદરવા વદ બારસના શુભ દિવસે અડેલમાં શ્રીવલ્લભને ત્યાં પ્રથમ લાલનું પ્રાગટ્ય થયું. સૌના હ્રદયમાં કૃષ્ણજન્મોત્સવનો આનંદ છવાઇ ગયો. સૌને એમ જ લાગ્યું, કે જેમ શ્રીનંદરાયજીને ત્યાં પહેલાં શ્રીબળદેવજી પધાર્યા, તેમ અહીં પણ શ્રીપ્રભુ પધાર્યા છે. શ્રીમહાપ્રભુજીએ આ પુત્રનું નામ શ્રીગોપીનાથજી પાડ્યું...

બીજી ભારતયાત્રા : પહેલી ભારતયાત્રા પૂરી કરીને શ્રીવલ્લભ પોતાના વતન કાંકવાડ પધાર્યા. ત્યાં કુટુંબ સાથે થોડા દિવસ રહ્યા. વડીલોની મિલકતની વહેંચણી કરી, પોતે માત્ર શ્રીશાલિગ્રામજી, શ્રીમુકુંદરાયજી અને મદનમોહનજીના સ્વરૂપ તથા શ્રીભાગવતની પોથી માંગી લીધાં. ઘર, ધન વગેરેમાં કોઇ ભાગ માગ્યો નહીં. ત્યાંથી આપ પોતાના મોસાળ વિજયનગર ગયા. ત્યાંથી માતાને લઇ કાશી પધાર્યા. માતાની ઇચ્છા એકાંત, શાંત સ્થળમાં રહેવાની હતી, તેથી પ્રયાગમાં શ્રીયમુનાજીના સામા કિનારે આવેલા અડેલ નામના ગામમાં ઝૂંપડી બનાવી, ત્યાં કાયમી નિવાસ કર્યો. ત્યાં આપશ્રીએ સુબોધિની નું લેખનકાર્ય આગળ વધાર્યું. ઝારખંડ : બે વર્ષ બાદ સંવત ૧૫૫૪માં આપ બીજી ભારતયાત્રાએ નીકળ્યા, આ વખતે આપની સાથે આપના ચાર-પાંચ સેવકો હતા. યાત્રા દરમ્યાન આપ બિહારમાં આવેલા ઝારખંડ નામના પ્રદેશમાં હતા, ત્યારે ત્યાં પ્રભુએ આપશ્રી સાક્ષાત્ દર્શન આપીને આજ્ઞા કરી કે હું વ્રજમાં શ્રીગિરિરાજ પર્વતમાંથી પ્રગટ થયો છુ. મારું નામ શ્રી ગોવર્ધનનાથ છે. મને અહીં સૌ દેવદમન કહે છે. આપ વ્રજમાં આવો. મને પર્વતમાંથી મંદિરમાં પધરાવી, મારી સેવા શરૂ કરો. શ્રીવલ્લભ જગન્નાથપુરી જઇ રહ્યા હતા, તે યાત્ર...

  પ્રથમ ભારતયાત્રા   લક્ષ્મણભટ્ટજીને જ્યોતિષ વિદ્યાનુ ઊંડું જ્ઞાન હતું. તેમને ખબર પડી હતી , કે તેમનો જીવનકાળ પૂરો થવા આવ્યો છે. તેમણે બધી મિલકત ભાઈ અને પુત્રોને વહેંચી આપી. શ્રીવલ્લભને આચાર્યપદ પ્રાપ્ત કરી , ભક્તિમાર્ગનો વિસ્તાર કરવાની શિખામણ આપી. ઇ.સ.૧૪૮૮ માં (સંવત ૧૫૪૫માં) તેઓ તિરૂપતિ બાલાજીમાં હરિશરણ થયા. ત્યારબાદ અગિયાર વર્ષની કિશોરવયમાં શ્રીવલ્લભે ભારતની પદયાત્રા કરવાનો નિર્ણય કર્યો. કાકા , માતા તથા મોટાભાઇને મનાવી , તેમની આજ્ઞા લીધી. પિતાના ચાર વિદ્વાન શિષ્યોને સાથે લીધા. આપે આજીવન સીવેલું વસ્ત્ર ધારણ ન કરવાનો નિશ્ચય કર્યો. આપ કેવળ સફેદ ધોતીઉપરણો જ ધારણ કરતા. આપે ચરણમાં પાદુકા પણ ન પહેરવાનો સંકલ્પ કર્યો. આપ ખુલ્લા ચરણે ચાલતા. શ્રીઠાકોરજીના ઝાંપીજી પોતાના મસ્તકે મૂકી ચાલતા. સામાન્ય રીતે ગામ બહાર જલાશયના કિનારે વૃક્ષ નીચે જ મુકામ કરતા. જાતે જ રસોઇ બનાવી , શ્રીઠાકોરજીને ભોગ ધરી , ભોજન કરતા. તીર્થસ્થાનમાં શ્રીભાગવતનું પારાયણ કરતા , સ્થાનિક વિ દ્વાનો સાથે શાસ્ત્રચર્ચા કરતા. પોતાનો બ્રહ્મ વાદનો સિદ્ધાંત તેમના ગળે ઉતરાવતા. માયાવાદનું ખંડન કરતા. તેમના શરણે આવનારને શ્રીઅષ્ટ...

રથયાત્રાનો ઉત્સવ અષાઢ સુદ ૨  ના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.  હવેલીમાં "પુષિયા નક્ષત્ર" માં શ્રી ઠાકોરજીને રથમાં પધરાવે છે. પુષ્ટિમાર્ગમાં આપણે શ્રી યશોદાજીના ભાવનું નિરૂપણ કરીએ છીએ, જેમણે પ્રથમ વખત શ્રી કૃષ્ણને રથમાં બેસાડ્યા હતા અને શ્રી કૃષ્ણ બાલક હોવાથી, યશોદાજીએ ઘોડાઓને રથ પર બાંધ્યા નહોતા કારણ કે તેમને લાગતું હતું કે બાલક કૃષ્ણ ગભરાઈ જશે. બધા વ્રજભક્તો રથને વારાફરતી ખેંચે છે. યશોદાજી રથની બાજુમાં ચાલે છે અને જ્યારે કૃષ્ણ ગભરાઈ જાય છે ત્યારે તેઓ તેને પકડી રાખે છે અને શાંત કરે છે. રથની આગળ બાલક વ્રજ ભક્ત ધ્વજ, છત્રી અને પંખા લઈ ને ધીમે ધીમે ચાલે છે. જ્યાં ઘોડાઓ રથ સાથે જોડાયેલા છે તે કિશોર લીલા તરીકે ઓળખાય છે. આ ભાવમાં શ્રી ઠાકોરજી રથમાં સ્વામિનીજી સાથે બિરાજમાન છે અને રથ સખી અને ગોપીઓથી ઘેરાયેલો છે. શ્રી જગદીશના રથને સોળ પૈડાં છે, બલદેવજીના રથને બાર પૈડાં છે અને સુભદ્રાજીના રથને આઠ પૈડાં છે. શ્રીનાથજીમાં રથયાત્રા ઉત્સવ ઉજવવામાં આવતો નથી. શ્રીનાથજીમાં તેઓ માને છે કે ઉત્સવ એ "ચલ" (સક્રિય અને વહેતો) ભાવ છે અને શ્રી નાથજી "સ્થિર" ભાવ છે. તેથી શ્રી ગુસાંઈજીએ ...

પ્રાકટય  શ્રી વલ્લભાચાર્યજીના પિતા લક્ષ્મણુ ભટ્ટજી અને તેમનાં માતા ઇલ્લમાગારું કાશીમાં રહેતા હતાં.  ત્યાં લાંબો કાળ રોકાઇને , તેઓ પોતાના દેશમાં જવાને તૈયાર થયાં હતાં. કાશી છોડવાની તેમની ઇચ્છા નહેાતી, પરંતુ કાશી પર યવનો ચઢી આવે છે એ સમાચાર સાંભળ્યા પછી  શ્રી ભટ્ટજી પેાતાના કુટુંબ સાથે વતન જવા નીકળી પડ્યા. તેમના યજમાન કૃષ્ણદાસે તથા કાશીના બ્રાહ્મણોએ તેમને ભાવભીની વિદાય આપી. શુભ સમય  માં તેમણે પોતાના વતન જવા પ્રયાણ કર્યું.  માર્ગમાં શ્રી ઇલ્લમાગારૂની તબીયત નરમ થઇ, શ્રીઇલ્લમાગારુને માર્ગના શ્રમથી અધૂરા માસે પ્રસવ થયો હતા. તેમણે આઠ માસે એક બાળકને જન્મ આપ્યો. તે બાળક નિશ્ચેતન દશામાં હોવાથી, તેમને એક ઝાડની બખોલમાં સાચવીને મુકી દીધા. તેઓ ભટ્ટજી પાસે આવ્યા. રડતાં-રડતાં બધા સમાચાર કહ્યા. ભટ્ટજીએ તેમને આશ્વાસન આપ્યું. ઇલ્લમાગારૂજી ખૂબ અશક્ત થઈ ગયા હતાં, પરંતુ ઘોર જંગલમાં આખી રાત રોકાવું જોખમભર્યું હતું. તેથી સૌ ધીમે ધીમે ભગવાનના ભરોસે આગળ ચાલ્યા.  પાછલી રાતે એક ગામ આવ્યું તે ચૌડાનાગર હતું. ભટ્ટજીને ચૌડાનગરના દીવાન કૃષ્ણદાસ યાદ આવ્યા. તેઓ પરિવારને લઈને તેમને ઘરે ...

એકાદશી એ હિંદુ કેલેન્ડરમાં દરેક મહિનાના સુદ અથવા વદ પખવાડિયાનો અગિયારમો દિવસ છે. તે એક શુભ તિથિ માનવામાં આવે છે, જે મનુષ્યોને પાપો અને દુર્ગુણોથી મુક્ત કરવામાં સક્ષમ છે. આ એક આધ્યાત્મિક દિવસ છે જે શરીર અને આત્માને શુદ્ધ કરે છે અને ઇન્દ્રિયોમાંથી દોષને દૂર કરે છે. એકાદશીના ઉદગમ અને મહત્વ વિષે પદ્મ-પુરાણમાં એક વાર્તા છે. આ વિશ્વ અને ભૌતિક સૃષ્ટિની રચના પંચ-મહાભૂતથી બનેલા જીવંત અને નિર્જીવ દ્વારા થઈ હતી, એટલે કે; પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ . તે સમયે ભગવાને ખોટા અને પાપી લોકોને સજા કરવા અને દુઃખ આપવા માટે પાપ-પુણ્ય ની રચના પણ કરી હતી. પાપ-પુણ્ય ને અંકુશમાં લેવા માટે, ભગવાને યમરાજ અને નરક નામના સ્થળની રચના કરી, તે પાપનું સ્વરૂપ હતું. એક નરક પ્રદેશ, જ્યાં અપ્રમાણિક, કપટી અને પાપી વ્યક્તિઓને તેમના મૃત્યુ પછી શિક્ષા આપી શકાઈ. એક દિવસ, જ્યારે ભગવાન યમરાજના ઘરે ગયા અને તેમનું સ્વાગત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે કેટલાક દુ:ખી વ્યક્તિઓ નો રડવાનો અવાજ સાંભળ્યો. પૂછવા પર, તેણે જાણ્યું કે પૃથ્વીના જીવો જે નરકમાં પડ્યા હતા તેઓ તેમના ભૂતકાળના દુષ્કર્મો અથવા ખરાબ કર્મોને કારણે ભારે દુઃખમાંથી પસા...

મહાપ્રભુજી ના પૂર્વજો                આંધ્ર દેશમાં વ્યોમ સ્તંભ નામે પાર્વતી પાસે કૃષ્ણા નદીને દક્ષિણ કિનારે કાકરવાડ નામે બ્રહ્મણોનું મોટું નગર હતું. તેમાં આચાર્યજીના પૂર્વજો રહેતા હતા. તેમનું કુળગોત્ર ભારદ્વાજ અને તેમના વૈદની શાખા તૈત્તિરીય ગણાતી હતી. તેમનાં કુળદેવી રેણુકા હતાં. આ કુળ પરાપૂર્વથી શ્રીબાળગોપાલની ભક્તિ કરતું હતું. તેમજ તેમના કુળમાં અનેકસોમયાગો થયા હતાં. વેદને આધારે તેઓ નિત્યનિયમિત અગ્નિહોત્ર પણ કરતા હતા. અને તે કુળે વેદની દીક્ષા લીધી હતી, તેથી તે દીક્ષિત કુળ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું હતું. યજ્ઞનારાયણ ભટ્ટઃ- આચાર્યશ્રીની આઠમી પેઢીએ જે પુરુષ થયા, તેમનું નામ ગોવિંદાચાર્ય હતું, તેમના પુત્રનું નામ વલ્લભ દીક્ષિત. તેમના પુત્ર યજ્ઞનારાય ભટ્ટ વિષે જાણવા જેવી હકિક્ત મળી આવે છે. વેદધર્મ ને અનુસરી તેમણે બ્રહ્મચર્ય વ્રતનું પાલન કર્યું હતું. તેમણે મોટી ઉંમરે દેવપુરના સુધર્મો નામે પવિત્ર બ્રાહ્મણની નર્મદા નામની કન્યા સાથે લગ્ન કર્યું હતું. આ ધાર્મિક યુગલનું જીવન આદર્શમય હતું. અતિથિ સત્કાર તેમના ગ્રહસ્થ ધર્મનું મૂળ અંગ હતું. દ્રવિડ દેશના વિષ્ણુ મ...

સ્નાયાત્રાના આગલા દિવસ ને જલયાત્રા કહેવાય છે, કારણ કે જ્યારે જયેષ્ઠા નક્ષત્ર હોય ત્યારે પ્રભુને જ્યેષ્ઠાભિષેક (સ્નાન) કરાય, તે માટે તીર્થ સ્થળે જઇ, પવિત્ર નદીઓના જલ ભરવા જાય અને શયનભોગ ધરીને જલ ભરી લાવી તેનું અધિવાસન કરાય છે. "અધિવાસન" એ એક પ્રક્રિયા છે જેમાં ફૂલો, સિંદૂર વગેરેથી પૂજન કરવામાં આવે છે. તે દરમિયાન 'કદંબ', 'કમળ', 'ગુલાબની પાંખડી', 'જુહી', 'રાવેલ', 'મોગરા', 'તુલસી', નિવેરા વગેરે 8 પ્રકારનાં ફૂલો જમુના જળ માં મિશ્ર કરવા માં આવે છે. 'ચંદન', 'ગુલાબ જળ' વગેરે જેવી અન્ય સામગ્રીઓ પણ આ 'જલ'માં મિશ્ર થઈ જાય છે.  આ 'જલ' આખી રાત રહે છે અને 'જ્યેષ્ઠ નક્ષત્ર' દરમિયાન વહેલી સવારે, શ્રી પ્રભુને 'સ્નાન' અથવા 'જ્યેષ્ઠ અભિષેક' કરવામાં આવે છે. જેથી તેને સ્નાન યાત્રા કહેવાય છે. સ્નાન યા ત્રાની ભાવના એ છે કે, 'વ્રજભક્તો' એ 'જ્યેષ્ઠ' ભક્તો એટલે કે શ્રી પ્રભુના મુખ્ય ભક્તો છે. આ કારણે વ્રજભક્તો શ્રી પ્રભુ સાથે શ્રી યમુનાજી સાથે 'જલક્રીડા'નો મનોરથ કરે છ...